ACTIEVE VREDE

Een bevriend aikidoka was zo attent mijn aandacht te vestigen op een artikel dat verscheen in "Black Belt" . Het is een interview met Haruo Matsuoka, een voormalig leerling en uke van Steven Seagal. Matsuoka vertelt hoe hij eerst een favoriet was van Steven Seagal, hoe hij mee naar Amerika verhuisde, en hoe Steven Seagal hem daarna liet vallen, figuurlijk dan. Hij zat in vertwijfeling, maar vatte het onderricht terug op en heeft nu een eigen dojo, "Ikazuchi Dojo" of "Donder Dojo", omwille van de scherpe stijl van oefenen.

In al zijn vertwijfeling werd hij gesteund door Seiseki Abe, een oude aikidoleraar (geboren in 1915) en tevens meester calligraaf, die door Morihei Ueshiba mondeling als 10 de Dan gewaardeerd werd. Matsuoka had hem tevoren via Steven Seagal leren kennen. Bij Abe vindt Matsoka een totaal nieuw onderricht: hij brengt hem groot inzicht in de spirituele kant van aikido, het verband tussen de Kojiki (legenden die de doorsprong van de mens, van Japan en van de goddelijkheid de Japanse keizer verklaren) en aikido.

"Inderdaad, wat de meeste aikidoleraren eenvoudigweg afschilderen als opwarmingsoefening, verklaarde Abe tot in detail.".

Hij verklaarde het belang van het gebruik van verschillende klanken (kotodama), ademhaling en rythme, zodat ze konden voelen dat er veel kracht geconcentreerd was in hun "hara". "Ze bouwden aan Ki, wat totaal anders is dan krachttraining in een fitnesscentrum."

Ter gelegenheid van een stage in "de States", nam Abe alle Japanse leerlingen apart, en gaf hen elk een boek met de gedichten van Morihei Ueshiba, waarvan hij zelf calligrafieën had getekend, "om hen te inspireren en om hen te herinneren aan de kracht van dit aspect van hun cultureel erfgoed" .

Omwille van dit vriendelijke gebaar werd Abe voor Matsuoka het voorbeeld van de man aan de top die zijn volgelingen met de meeste zorg omringt.

Ik vond dit zeer boeiend, omdat in dit verhaal de Oost-West-confrontatie in aikido duidelijk wordt weergegeven als een soort dilemma tussen oppervlakkige Westerse sportiviteit enerzijds en Japanse diepzinnigheid anderzijds. Ook in België streven verschillende aikidoverenigingen naar erkenning als sportfederatie enerzijds, en naar erkenning van hun authentieke Japanse eigenheid anderzijds. Japanse cultuur georganiseerd door Westerse sportlegertjes. Dat dubbel karakter zorgt wel eens voor conflict, als bijvoorbeeld de eisen van de Westerse trainingsleer strijdig zijn met de Japanse oefenvormen.

Aikido is geen sportief, maar een cultureel verschijnsel. In het Westen denkt men dat alle lichaamsbeweging sport is, en dat wie geen sport beoefent, stil zit. Pech voor tuinieren, voor muziek, voor ballet of voor flamenco, zij vallen tussen schip en wal. Wie een beetje zoekt, vindt genoeg menselijke activiteiten die een belangrijke lichamelijke inspanning vragen, maar die geen sport zijn, maar cultuur.

Anderzijds is aikido, door de mondiale verspreiding ervan, ook niet meer echt Japans. Waarom nam Abe alleen zijn Japanse leerlingen apart? In een reportage van National Geographic leidt Yoshimitsu Yamada, een oorspronkelijk leerling van Morihei Ueshiba, een Amerikaanse vrouwelijke aikidoka rond in Japan. Het is een uitgebreide reis, welke zij als zeer leerrijk ervaart, maar waarna zij toch besluit: "Dit is allemaal heel boeiend, maar als het erop aankomt ben ik niet Japans".

Is er dan geen uitweg uit dit dilemma tussen oppervlakkigheid en "verjapannisering"?

Naar mijn mening is er een soort "omkering" nodig, van een Japanse discipline georganiseerd volgens Westerse sportieve principes, naar een meer universele discipline, met een universele culturele inhoud, georganiseerd volgens principes, waarvan de Japanse dienstbaarheid (zoals bijvoorbeeld in "samoerai") een zeer belangrijk onderdeel is. Daarom heb ik de mogelijke omschrijving van aikido opgesteld, zoals ze in het op deze site vermelde trainingsprogramma staat:

" AIKIDO IS EEN KRIJGSKUNST DIE, DOOR GEWELDLOZE TRAINING VAN DAARTOE AANGEPASTE VECHTTECHNIEKEN, DE LEVENSKWALITEIT VAN DE BEOEFENAARS VERHOOGT EN ZO EEN BIJDRAGE LEVERT TOT DE WERELDVREDE."

Wanneer we aikido kunnen omschrijven in verband met behoud en vergroten van levenskwaliteit, zetten we een stapje weg van Japan, richting algemeen menselijke waarden. Hoe Japans moet aikido zijn?